सिरहा । लोकतन्त्रको मूल आधार मानिने निर्वाचनलाई स्वच्छ, निष्पक्ष र भयरहित बनाउन निर्वाचन आचारसंहिताको प्रभावकारी कार्यान्वयन अपरिहार्य रहेको निष्कर्ष सरोकारवालाहरूले निकालेका छन् ।
राष्ट्रिय समाचार समिति (रासस) को ६५औँ वार्षिकोत्सवका अवसरमा लहानस्थित जिल्ला कार्यालयले आयोजना गरेको “निर्वाचन आचारसंहिता र सञ्चारमाध्यमको भूमिका” विषयक अन्तरक्रियामा सहभागी वक्ताहरूले निष्पक्ष निर्वाचन केवल कानुनी प्रक्रिया नभई साझा जिम्मेवारी र व्यवहारिक अनुशासनको विषय भएको धारणा व्यक्त गरेका हुन् । उद्योग वाणिज्य संघ लहानको सभाहलमा सम्पन्न कार्यक्रममा निर्वाचन प्रशासन, सुरक्षा निकाय, सञ्चारकर्मी, निजी क्षेत्र र नागरिक समाजका प्रतिनिधिको उल्लेख्य सहभागिता थियो ।
संविधानको मर्म र निष्पक्ष निर्वाचन
कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि मुख्य निर्वाचन अधिकृत तथा जिल्ला न्यायाधीश डा. श्रीप्रकाश उप्रेतीले संविधानले जनतामा निहित सार्वभौमसत्ता निर्वाचनमार्फत प्रयोग हुने स्पष्ट व्यवस्था गरेको उल्लेख गर्दै मतदान प्रक्रिया स्वतन्त्र, पारदर्शी र निष्पक्ष हुनुपर्ने बताए ।
“निर्वाचनको विश्वसनीयता कायम रहनु भनेको लोकतान्त्रिक प्रणालीप्रतिको जनविश्वास सुदृढ हुनु हो,” उनले भने, “त्यसका लागि आचारसंहिताको कडाइपूर्वक पालना अनिवार्य छ ।”
उनले सञ्चारमाध्यमले कुनै दल वा उम्मेदवारको पक्ष वा विपक्षमा प्रचारात्मक सामग्री नप्रसारण गर्न आग्रह गर्दै मतदातालाई तथ्यमा आधारित सन्तुलित सूचना उपलब्ध गराउनु पत्रकारिताको केन्द्रीय दायित्व भएको उल्लेख गरे ।
प्रशासन र उम्मेदवारको जिम्मेवारी
प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुरेन्द्र पौडेलले निर्वाचनलाई राज्य र समाजको संयुक्त महाअभियानका रूपमा व्याख्या गर्दै आचारसंहिता पालना प्रशासनिक कर्तव्य मात्र नभई सामाजिक उत्तरदायित्व पनि भएको बताए ।
उनका अनुसार उम्मेदवार र राजनीतिक दल स्वयं अनुशासित भए आचारसंहिता उल्लङ्घनका घटना न्यून हुनेछन् । “कानुनी कडाइसँगै आत्मअनुशासन र पारदर्शी व्यवहार आवश्यक छ,” उनले जोड दिए ।
निर्वाचन कार्यालय प्रमुख राजन श्रीवास्तवले आगामी प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनलाई लक्षित गर्दै अनुगमन संयन्त्र सक्रिय पारिएको जानकारी दिए । उनले आचारसंहिता उल्लङ्घन भए तत्काल कारबाही प्रक्रिया अघि बढाइने स्पष्ट पारे ।
सुरक्षा र सूचना व्यवस्थापन
जिल्ला प्रहरी कार्यालय सिरहाका प्रहरी प्रमुख एसपी बासुदेव पाठकले निर्वाचन अवधिमा सुरक्षा संयन्त्र पूर्ण रूपमा तयारी अवस्थामा रहने जानकारी दिए । उनले सञ्चारकर्मीलाई फिल्ड रिपोर्टिङका क्रममा परिचयपत्र र सुरक्षा ज्याकेट अनिवार्य प्रयोग गर्न सुझाव दिँदै प्रहरी–सञ्चारमाध्यम समन्वयलाई अझ सुदृढ बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे ।
उनले तथ्यपरक सूचना प्रवाहले अफवाह नियन्त्रणमा सहयोग पुग्ने भन्दै सामाजिक सञ्जालमार्फत फैलिन सक्ने भ्रामक सामग्रीप्रति सजग रहन आग्रह गरे ।
तटस्थ पत्रकारिता र निगरानीको आवश्यकता
नेपाल पत्रकार महासंघ सिरहा शाखाका अध्यक्ष मनोज बनैता यादवले निर्वाचनको समयमा पत्रकारिता अझ संवेदनशील हुने बताउँदै सत्य, सन्तुलन र तटस्थता कायम राख्नु सञ्चारमाध्यमको पहिलो दायित्व भएको धारणा राखे ।
महासंघका पूर्वअध्यक्ष दिनेश्वर प्रसाद गुप्ताले आचारसंहिता उल्लङ्घनमा प्रभावकारी कारबाही नहुँदा दोहोरिने प्रवृत्ति बढेको टिप्पणी गर्दै निगरानी संयन्त्र थप सुदृढ बनाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याए ।
निजी क्षेत्रको चिन्ता
जिल्ला उद्योग वाणिज्य संघ लहानका निवर्तमान अध्यक्ष विकास सारडाले निर्वाचन अवधिमा व्यवसायी समुदायमाथि विभिन्न पक्षबाट आर्थिक सहयोग वा चन्दा मागिने प्रवृत्तिले दबाब सिर्जना गर्ने गरेको उल्लेख गरे । उनले पारदर्शी र नियमसम्मत अभ्यास कायम गरिए मात्रै व्यवसायिक वातावरण सुरक्षित रहने बताए ।
राससको योगदान र साझा निष्कर्ष
रासस लहान कार्यालय प्रमुख सुदीप राउतले लोकतन्त्र सुदृढीकरणमा विश्वसनीय समाचार सेवाको भूमिका केन्द्रीय रहेको उल्लेख गर्दै निर्वाचन प्रक्रियाको सुरुदेखि अन्त्यसम्म तथ्यपरक र जिम्मेवार पत्रकारिता अपरिहार्य भएको बताए ।
वक्ताहरूले राससले पाँच दशकभन्दा बढी समयदेखि देशभर तथ्यपरक समाचार सेवा प्रवाह गर्दै सार्वजनिक विमर्शलाई सुदृढ बनाएको भन्दै संस्थाको योगदानको प्रशंसा गरे ।
साझा सन्देश ः आचारसंहिता नै विश्वसनीयताको आधार
कार्यक्रमबाट उठेको साझा सन्देश स्पष्ट थियो—लोकतान्त्रिक प्रणालीप्रति नागरिक विश्वास कायम राख्न स्वच्छ, निष्पक्ष र पारदर्शी निर्वाचन अपरिहार्य छ । त्यसका लागि आचारसंहिताको पूर्ण कार्यान्वयन, कानुनी कडाइ, जिम्मेवार सञ्चार अभ्यास र सचेत नागरिक सहभागिता सुदृढ हुनुपर्छ ।
सरोकारवालाहरूले आगामी निर्वाचन मर्यादित, शान्तिपूर्ण र विश्वसनीय बनाउन सबै पक्षले आ–आफ्नो भूमिका इमानदारीपूर्वक निर्वाह गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।